Cijfer in de kijker

Limburg verkleint productiviteitskloof op Vlaanderen tot 13,2%, maar verschil blijft groot

Afwezigheid van hoogproductieve sectoren en slabakkende industrie remmen Limburgse productiviteit

Een werknemer in een Limburgs bedrijf realiseerde in 2024 per gewerkt uur gemiddeld 81 euro aan bruto toegevoegde waarde. Over heel Vlaanderen was dat gemiddeld 93 euro. Een verschil van 12 euro. Elk uur. Bij elke werknemer. Het (voorzichtig) goede nieuws? Het verschil is wat kleiner geworden ten opzichte van het voorgaande jaar. Maar om de toekomstige Limburgse welvaart te verzekeren, moet de kloof nog verder verkleinen.

Limburg kampt al jarenlang met een aanzienlijke achterstand in arbeidsproductiviteit t.o.v. de rest van Vlaanderen. Arbeidsproductiviteit meten we als de bruto toegevoegde waarde per gewerkt uur per werknemer. Volgens de meest recent beschikbare en voorlopige cijfers lag de arbeidsproductiviteit in 2024 in Limburg 13,2% onder het Vlaams gemiddelde. In 2023 liep de kloof nog op tot 13,8%. Uitgezonderd 2022 gaat het zelfs om de kleinste kloof sinds jaren. Er lijkt dus beterschap in zicht, al is het slechts een kleine en voorzichtige stap in de goede richting.

De Limburgse achterstand kan grotendeels verklaard worden door de beperkte aanwezigheid – of zelfs afwezigheid – van een aantal hoogproductieve sectoren in de provincie, denk maar aan de farmaceutische of petrochemische industrie. Dat multinationals en hoofdkantoren zich minder vaak in Limburg vestigen speelt de provincie eveneens parten, net als haar perifere ligging buiten de Vlaamse Ruit en de afwezigheid van een zee- of luchthaven.

Industrie brokkelt in snel tempo af

Algemeen wordt de industrie beschouwd als belangrijkste motor voor productiviteit en een fundamentele pijler voor welvaart. De industrie combineert immers technologische innovatie, schaalvoordelen en exportgerichtheid, drie factoren die traditioneel zorgen voor een hogere productiviteitsgroei. Maar het belang van de industrie verliest zienderogen terrein in de Vlaamse, en vooral Limburgse economie.

In Limburg ligt de arbeidsproductiviteit van de industrie inmiddels lager dan die van de commerciële diensten en van de bouw. In Vlaanderen houdt de industrie beter stand en leunt de productiviteit nog steeds dicht aan bij deze van de commerciële diensten. Het verval van de industrie wordt nog meer duidelijk in de groeicijfers van de afgelopen vijf jaren. Tussen 2019 en 2024 groeide de arbeidsproductiviteit in de Limburgse industrie met gemiddeld 19%. Dat is een stuk lager dan gemiddeld in Vlaanderen (+27%) en ver onder de groei van de arbeidsproductiviteit van de hele Limburgse economie (+28%).

De bouw kende de afgelopen jaren in Limburg de sterkste productiviteitsgroei. De productiviteitskloof met Vlaanderen is in deze sector dan ook het op één na kleinst. In de publieke diensten is het verschil nog iets kleiner, maar hier wordt de toegevoegde waarde berekend op basis van de loonmassa waardoor het verschil tussen regio’s beperkt is. In de landbouw is de kloof het grootst, wat in grote mate toe te schrijven is aan de sterke aanwezigheid van de arbeidsintensieve fruitsector in de provincie.

Voormalige groeimotoren sputteren

Bij een meer gedetailleerde blik op de sectoren valt in de eerste plaats de bijzonder hoge arbeidsproductiviteit in de exploitatie en handel in onroerend goed op, een kapitaalintensieve sector met relatief weinig werknemers. Limburg scoort voorts uitzonderlijk goed in de vervaardiging van informatica-, elektronische en optische producten. Per gewerkt uur wordt in deze sector in Limburg liefst 138% meer toegevoegde waarde gecreëerd dan gemiddeld in Vlaanderen. De aanwezigheid van Melexis in Tessenderlo-Ham speelt daarin een cruciale rol en toont hoe één sterke technologische speler een aanzienlijke impact kan hebben op de regionale productiviteit.

De derde hoogste arbeidsproductiviteit wordt in Limburg opgetekend door de adviesbureaus, architecten en ingenieurs. Daarna volgt de energiesector, ondanks een licht negatieve groei tijdens de afgelopen 5 jaren (-2%). Ook in de chemie en telecommunicatie bleef de arbeidsproductiviteit op hetzelfde niveau als 5 jaar geleden. Beide sectoren blijven wel nog boven de gemiddelde Limburgse arbeidsproductiviteit, maar waar zij in het verleden tot de grootste motoren voor productiviteitsgroei behoorden, remmen ze nu de groei eerder af.

Mede door de quasi nulgroei ligt de arbeidsproductiviteit in de energie, chemie en telecommunicatie in Limburg ver achter het Vlaamse gemiddelde. Toch zijn er nog enkele sectoren waar het verschil nog groter is. De landbouw (-40%) werd eerder al aangehaald. Bij het wetenschappelijk onderzoek loopt de kloof met Vlaanderen op tot 60%. Maar in de farmaceutische industrie is het verschil het grootst (-77%). Bovendien is deze sector slechts heel beperkt aanwezig in de provincie. De petrochemische sector is zelfs helemaal niet vertegenwoordigd in Limburg. In Vlaanderen zijn de farmaceutische en petrochemische sector wel sterk aanwezig én scoren ze een zeer hoge arbeidsproductiviteit. Dat is op het vlak van economische activiteiten meteen ook een belangrijke reden voor de structurele achterstand inzake arbeidsproductiviteit van Limburg op Vlaanderen.

Naar een hogere productiviteitsgroei

Over één ding zijn zowat alle economen het wereldwijd eens: groei van de productiviteit is cruciaal voor economische groei, stijgende welvaart en een hogere levensstandaard op de lange termijn. Maar die groei staat de laatste jaren onder druk, in Limburg, in Vlaanderen en in Europa. Positief is wel dat het verschil in arbeidsproductiviteit tussen Limburg en Vlaanderen de afgelopen jaren iets kleiner werd. Het minder goede nieuws is dat de kloof nog steeds groot is. Dat betekent niet dat Limburg slechter presteert. Het betekent wel dat de economische structuur anders is, en dat we dus harder moeten groeien om het verschil verder te verkleinen. POM Limburg lanceerde enkele jaren geleden de 28 groeihefbomen om bedrijven hierin te inspireren: concrete acties waar Limburgse bedrijven vrijwel onmiddellijk mee aan de slag kunnen en die snel resultaat opleveren (www.groeihefbomen.be).

En productiviteitsgroei loopt ook als een rode draad doorheen het nieuwe provinciale beleidsplan voor Economie en doorheen het nieuwe werkprogramma van POM Limburg. De innovatieve campussen, het stimuleren van het gebruik van robots en cobots, de versterking van de logistieke infrastructuur, samenwerking met de Brainport-regio, de werking rond AI en Big Science, enzovoort. Het zijn slechts enkele voorbeelden van concrete initiatieven die de provincie en POM in de komende jaren ondernemen met het oog op een verdere groei van de Limburgse economie.

Meer inzichten en cijfers vind je in onderstaande update van de kerncijfers uit de kwantitatieve analyse van de bruto toegevoegde waarde en arbeidsproductiviteit in Limburg.